مبانی نظری استرس و اضطراب | مطالعات ISI و علمی و پژوهشی

مبانی نظری استرس و اضطراب

مبانی نظری استرس و اضطراب

مبانی نظری استرس و اضطراب

اضطراب به عنوان احساس رنج‌آوری که با یک موقعیت ضربه آمیز کنونی است.  یا با انتظار خطری که به شیئی نامعین وابسته است، تعریف می‌شود(بهرامی پور و آتش پور، 1385: 57). اضطراب صفت یک ویژگی‌ شخصیتی است که فراوانی و شدت‌ واکنش هیجانی شخص نسبت به فشار را منعکس می‌کند.  و از این نظر بین مردم‌ تفاوت آشکاری وجود دارد(کراسکیان، 1389: 58).

اضطراب عبارت است. از حالت هیجانی منفی همراه با احساس عصبانیت، ناراحتی و تشویق که فعالیت یا برانگیختگی شدید را در پی دارد. (گل محمدی و همکاران، 1394: 590) اضطراب عامل مهمي در بسياري از آسيب هاي رواني و اجتماعي است. (غفاری و همکاران، 1391: 53) شیوع اختلال اضطرابی امروزه یکی از عمده ترین مسایل جوامع محسوب می گردد. (متوسلیان و همکاران، 1395: 49)

اضطراب واکنش مشهودی است که در برابر استرس های ناشی از محیط و افراد ظاهر می شود. این واکنش گاهی در موقعیت هایی بروز می کند که بهزیستی فرد به خطر افتاده باشد. و یا انسان با حالتی از تعارض روبرو شود. (شنگی پور عطائی، 1396: 130).  این مفهوم به منزله بخشی از زندگی هر انسان، در همه افراد در حد تعادل آمیز وجود دارد. و در این حد به عنوان یک پاسخ سازش یافته تلقی می شود. در حقیقت تناقض بین آنچه درون می خواهد و واقعیت بیرون، باعث ایجاد اضطراب در شخص می گردد. نظریه های شناختی، بر این باور هستند که هیچ رویدادی به تنهایی علت اضطراب نیست. بلکه تفسیر و برداشت شخص از موقعیت های متفاوت منجر به بروز اضطراب می گردد. که تمامی احساس ها و عکس العمل های شخص از افکار وی ناشی می شود.(حبیب آذر و همکاران، 1395: 2 و 3 و 4)

مبانی نظری استرس و اضطراب

در این زمینه اختلال اضطرابی بیشترین فراوانی را در سطح کل جمعیت دارند. و به ندرت اتفاق می افتد بحران های اضطراب مشاهده نشود. (اسلامی و شهابی زاده، 1395: 84) . علاوه بر این این مفهوم فرایندی از خرده نظام های متعامل، شامل خرده نظام شناختی، جسمانی، عاطفی و رفتاری است.و هشداری است که فرد را گوش به زنگ می کند یعنی خطری در راه است و باعث می شود. فرد بتواند برای مقابله با خطر اقداماتی را به عمل آورد و وجه لاینفک زندگی انسان است. این موضوع یک احساس تعمیم یافته بسیار ناخوشایند و اغلب مبهم دلواپسی است. که با یک یا چند نشانه و احساس جسمی همراه می گردد. (حافظی پور، 1395: 77)

و حالت هیجانی نامطلوبی است که با پریشانی، وحشت و تشویق همراه است. سطح معینی از این اصطلاح در همه جوامع به عنوان پاسخی مناسب و سازگار تلقی می شود. و برای رویارویی با خطر، برنامه ریزی، هوشیاری ضروری است. (وزیری و همکاران، 1395: 100)

از سوی دیگر این اختلال پدیده پیچیده ای است. که از طریق سه سیستم واکنشی وابسته به هم شامل سیستم های جسمی، شناختی و رفتاری نمایان می شود. عناصر شناختی اضطراب شامل افکار اضطرابی همچون نگرانی، ترس از ناتوانی است.  در سازگاری شامل افکار اضطرابی همچون نگرانی، ترس از ناتوانی در سازگاری با موقعیت و تردید نسبت به آینده می شود. (امانی، 1394: 78)  در حال حاضر درمان آن عموما متکی بر نظریه های رفتاری و شناختی-رفتاری است.  که معمولا به صورت رویارویی با آن طراحی شده اند. (قادری و همکاران، 1394: 14)

مفهوم  اضطراب

اضطراب با احساس ذهنی از ترس و دلهره  است. و یا یک پیشامد ناگوار همراه با انواع علایم جسمی مختلف با میانجیگری سیستم عصبی خودکار می شود. (درخشان پور و همکاران، 1395: 32) مجموعه علایمی که هنگام اضطراب وجود دارد. در افراد مختلف متفاوت است. بیماران اضطرابی میزان خطر و احتمال آسیب دیدن را در یک موقعیت خاص بیش از حد تخمین زده . و توانایی خود را برای کنار آمدن با تهدیدهای ادارک شده بیش ازحد کم ارزیابی می کنند.(صداقت و همکاران، 1395: 24)

در این افراد اضطراب، به عنوان یک هیجان ناخوشایند و آشفته ساز است.  با نشانه هایی چون نگرانی، دلهره، وحشت، بی قراری و ترس شناخته می شود. شدت این نشانه ها فرد را به اختلال های اضطرابی مبتلا می کند، اختلال هایی که با نقص و نارسایی در فعالیت های اجتماعی، تحصیلی و خانوادگی همراه است. (بشارت، 1395: 2)

انسان در همه سنین و همه جا در زمینه‌های گوناگون به نوعی دچار استرس و عوارض‌ ناشی از آن است. (شفیع آبادی، 1384: 97) استرس پدیده‌ای شناخته شده در جامعه است. که در سطوح و مراحل مختلف و با پیامدهای‌ منفی‌ و مثبت خود را نشان می‌دهد. (فاطمی نژاد، 1381: 119) اصطلاح استرس یا فشار روانی دارای معانی مختلفی است. ازجمله اثر فشارهای محیطی یا شرایط نامناسب بر انسان و واكنشی كه فرد نسبت به آن­ها نشان می­دهد. (اصانلو و همکاران، 1390: 152)

مبانی نظری استرس و اضطراب

استرس  در اصل به معنی فشار و نیرو در جهان فیزیکی به گونه ای که هر گاه فشاری بر چیزی وارد شود. کنشی بر آن وارد میکند، ثبات اجزای درونی آن را بر هم میزند. و تنشی در آن پدید می آورد و سرانجام آن شی را به واکنش میاندازد. (کاظمی پور و تیرگر، 1395: 81)

استرس یک رویداد یا شرایط خارجی است که براثر شرایط خارجی در یک مکان ایجاد می شود. و بر سیستم بیولوژیکی انسان اثر می گذارد. استرس پاسخ غریزی انسان به شرایط برای کاهش فشارهای بیولوژیک است. (کولیر و همکاران، 2017: 10367) استرس و عواقب آن جزء لاینفک زندگی‌ها محسوب می‌شود. استرس واکنش روانی و فیزیولوژیکی است و زمانی رخ می‌دهد. که فرد حس می‌کند در موقعیت و شرایط محدودکننده‌ای قرار گرفته است(تاج الدینی و سادات موسوی، 1389: 94)

استرس عامل مهمي در بسياري از آسيب هاي رواني و اجتماعي هستند(غفاری و همکاران، 1391: 53). استرس واکنش فرد است در برابر موقعیت‌های تهدیدکننده محیط است (موسوی نژاد، 1387: 59).  به عبارتی استرس «واکنش فرد در برابر محیطی که‌ به‌ تعبیر همان فرد، تهدیدکننده برای توانمندی‌ها و منابع وی و خطرآفرین برای سلامتی‌اش.» (حبرانی و همکاران، 1387: 231)

استرس مخصوص افراد جامعه يا طبقه خاصي از مردم نيست . و افراد با توجه به نوع و شرايط زندگی‌شان با عوامل استرس‌زای گوناگوني مواجه هستند. به طوري كه نمی‌توان آن را از زندگي حذف و جدا كرد(فقهی فرهمند، 1388: 167).  استرس منجر‌ به‌ بی‌علاقگی‌ و خونسردی‌ نسبت به وظائف می‌گردد. تحقیقات نشان‌ داده است که ادامه استرس و تولید زیاد از حد کورتیزول می‌تواند. تأثیر‌ منفی‌ بر‌ روی قسمت هیپوکامپ بگذارد که‌ در سلامت حافظه افراد نقش دارد. (حسن­ زاده، 1389: 99 و 100)

مفوم دقیقتر از  استرس

بررسی دقیق‌تر استرس نشان می­دهد كه این حالت از همه ویژگی­های هیجانی نامناسب برخوردار است. (اصانلو و همکاران، 1390: 152 و 153) این مفهوم از مشکلات هیجانی شایع در هر دوره از زندگی است. در این زمینه تلاش برخی محققین روی اثرات تغییر زندگی بر سلامت و بیماری بود . و «ریچارد لازاروس روی جنبه شناختی و ارزیابی، سبب شناخت بهتر و ارزیابی مناسب­تری از این موضوع شد. (اعتمادی و همکاران، 1386: 14)

از آنجا که  استرس در نتیجه ارزیابی‌های شناختی فرد از موقعیت ایجاد می‌شود. که به دلیل کمبود اطلاعات، برداشت اشتباه یا اعتقادات بی‌منطق، نادرست است. بعضی از رویکردهاي کنار آمدن با استرس، بر تعدیل الگوهاي رفتاري و فکري افراد تأکید کرده‌اند (خنیفر، 1387: 30). به طور گسترده ای اثبات شده است که ویژگی های شخصیتی بر شکل گیری استرس در اشخاص اثر گذار است. یافته های متفاوتی نشان داده است که استرس یک اثر بیرونی بر شرایط فیزیولوژیک می باشد. و این موضوع با در اختیار داشتن وظایف سبب استرس اجتماعی می شود. (لو و همکاران، 2017: 3)

استرس به گونه های متفاوتی دیده می شود که می تواند بر سلامت فرد اثر گذار باشد. برخی از انواع استرس اثرات منفی بر سلامت فرد بر جای می گذارند. میزان استرس تجربه شده توسط یک فرد به میزان فرهنگ گذشته و فرهنگ جدید وی بستگی دارد(شین و همکاران، 2017: 7)

مبانی نظری 2020

شیم و همکاران (2020) در نظریه خود اثبات  کردند که اختلال استرس و اضطراب در بیماران مبتلا به سرطان پستان باعث افزایش خطر مرگ و میر می شود . این محققین بر این باور بودند که  درمان ضد افسردگی می تواند  خطر مرگ و میر را کاهش دهد. این امر بر نیاز به غربالگری و درمان افسردگی و اختلالات اضطرابی برای بهبود بقا در بیماران مبتلا به سرطان پستان تأکید می کند.

چوی و همکاران (2020) در نظریه خود اثبات کردند که با بیماری ویروس کرونا باعث افزایش اخثلال استرس و اضطراب افراد بوده است . این محققین بر این باور بودند که نگرانی در مورد آلوده شدن به COVID-19 ، ناراحتی با نداشتن ماسک کافی  و ناراحتی از عدم کار در خانه با سلامت روان و اختلا ل استرس و اضطراب در ارتباط ضعیف می باشد.

مبانی نظری 2019

مارتوئنیس و همکاران (2019) براین باور بودند که اختلال استرس و اضطراب در نوجوانان با پدیده زلز له ارتباط دارد . بنابراین اثبات کردند که مولفه های جنسیت ، مشاهده مستقیم آسیب دیدگی یا به دام افتادن ، آسیب دیدگی یا بستری شدن یکی از اعضای خانواده و ترس از ماندن در داخل ساختمان از زمان وقوع زلزله با اختلال استرس و اضطراب در ارتباط بوده اند.

منابع