مدیریت جهادی | مفهوم و مبانی نظری

مدیریت جهادی |مفهوم و مبانی نظری

 مدیریت جهادی| تعداد صفحات: 11

مفهوم مدیریت جهادی

مدیریت جهادی به عنوان یکی از گفتمان های نوین و تأثیرگذار در نظام مدیریتی جمهوری اسلامی ایران، ریشه در عمق باورهای دینی، فرهنگ غنی عاشورایی و تجارب ارزشمند دوران دفاع مقدس دارد و در سالهای اخیر به یک پارادایم مدیریتی بالغ و کارآمد تبدیل شده است.

این مفهوم نه یک سبک مدیریتی صرف، بلکه یک جهانبینی و نگرش خاص به کار و تلاش محسوب می شود که مبتنی بر ایمان، تعهد، اخلاص و تلاش خستگی ناپذیر در جهت تحقق اهداف متعالی نظام اسلامی شکل گرفته است.

ادامه

مدیریت جهادی در پاسخ به ناکارآمدیهای سبک های مدیریتی وارداتی و با تکیه بر ارزش های بومی و دینی، می کوشد تا با تلفیق مفاهیم روز مدیریت کسب وکار با مؤلف ههای فرهنگ عاشورایی و دفاع مقدس، الگویی جامع و اثربخش ارائه دهد که بتواند نیازهای خاص نظام مدیریتی کشور را در عرصه های مختلف برآورده سازد.

این رویکرد بر این باور استوار است که مدیریت موفق، مدیریتی است که علاوه بر دستیابی به اهداف مادی، به جنبه معنوی کارکنان و تحقق عدالت اجتماعی نیز توجه داشته باشد و در این مسیر، از ظرفیت های  نیروی انسانی  به بهترین نحو بهره گیرد (اصلی پور، ۱۳۹۶: ۴۳۰).

اهمیت مدیریت جهادی

اهمیت راهبردی مدیریت جهادی در شرایط کنونی که کشور با موجی از تحریم ها، محدودیت های خارجی و پیچیدگی های داخلی مواجه است، بیش از هر زمان دیگری نمایان می شود. این رویکرد با تأکید بر خودباوری، تکیه بر توانمندی های داخلی و مدیریت بهینه منابع کمیاب، به سازمان ها این امکان را می دهد که در شرایط فشار و بحران، نه تنها تاب آوری خود را حفظ کنند، بلکه به رشد و شکوفایی نیز دست یابند.

ادامه

در حقیقت، مدیریت جهادی به مثابه یک راهبرد کلان، می تواند کشور را در عبور از گردنه های سخت توسعه یاری رساند و ضمن کاهش وابستگی به بیگانگان، عزت و استقلال ملی را تحکیم بخشد. این ویژگی ها سبب شده است که بسیاری از سازمان های موفق کشور، به ویژه در حوزه های صنعتی، دفاعی و خدماتی، به تدریج از این رویکرد استقبال کرده و آن را به عنوان چارچوب اصلی مدیریتی خود انتخاب نمایند (دعاگویان و بختیاری، ۱۳۹۶: ۱۲۱).

بنابراین 

اهمیت مدیریت جهادی در ادبیات پژوهشی ایران، فراتر از یک رویکرد مدیریتی صرف، به‌عنوان یک ضرورت راهبردی برای تحول و کارآمدسازی سازمان‌ها در شرایط پیچیده و بحرانی کنونی مطرح شده است. این اهمیت از آن جهت است که مدیریت جهادی با تلفیق ارزش‌های دینی و انقلابی با اصول علمی مدیریت، می‌تواند پاسخگوی نیازهای سازمان‌های نظامی، دولتی، ورزشی و اجتماعی باشد و آنان را در مسیر تحقق اهداف کلان نظام یاری رساند.

بنابراین  مدیریت جهادی در سازمان‌های نظامی، نقشی کلیدی در ارتقای آمادگی رزمی، انسجام سازمانی و پاسخ‌گویی به موقع به تهدیدات ایفا می‌کند و از این حیث، از اهمیتی راهبردی و حیاتی برخوردار است. (اکبری سماکوش و همکاران، ۱۴۰۴: ۱۷۰-۱۷۵).

مبانی نظری مدیریت جهادی

مبانی نظری مدیریت جهادی ریشه در عمق باورهای دینی، فرهنگ غنی عاشورایی و تجارب ارزشمند دوران دفاع مقدس دارد و به عنوان یک پارادایم مدیریتی بومی، در تلاش است تا پاسخگوی نیازهای پیچیده نظام مدیریتی جمهوری اسلامی ایران باشد. این رویکرد نظری نه یک التقاط صرف از مفاهیم مدیریتی غربی، بلکه ترکیبی بدیع و اصیل از ارزشهای اسلامی-ایرانی با دانش روز مدیریت است که در بستر تاریخی انقلاب اسلامی شکل گرفته و بالنده شده است.

ادامه

مدیریت جهادی از این پیش فرض اساسی نشأت می گیرد که انسان موجودی فراتر از نیازهای مادی است و انگیزه های معنوی، تعهدات الهی و احساس مسئولیت اجتماعی می توانند نقش تعیین کننده ای در اثربخشی سازمان ها ایفا نمایند.

از این منظر، مدیریت نه یک فعالیت صرفاً فنی و ابزاری، بلکه یک رسالت و عبادت تلقی می شود که در آن مدیر به عنوان خلیفه الله در زمین، مسئولیت هدایت منابع انسانی و مادی را در مسیر تحقق اهداف متعالی بر عهده دارد(تسلیمی و همکاران ۱۳۹۵: ۱۶۶).

ادامه

نخستین گام برای فهم مدیریت جهادی، شناخت مفاهیم و نظریه‌های پشتیبان آن است. ابراهیمی،و همکاران (۲۰۲۴) با استفاده از روش پدیدارشناسی، تلاش کرده‌اند تا دریافت‌های زیسته‌ی مدیران میدانی را از مؤلفه‌های جهادی استخراج کنند. یافته‌های آنان نشان می‌دهد که مفاهیمی نظیر «تکلیف‌گرایی»، «ریسک‌پذیری خردمندانه» و «همدلی با نیروی انسانی» هسته‌ی مرکزی این سبک مدیریتی را تشکیل می‌دهند (ابراهیمی و همکاران، ۲۰۲۴: ۱۴۰).

جمع بندی

بنابراین بررسی مجموعه‌ی مقالات نشان می‌دهد که مدیریت جهادی یک سازه‌ی چندبعدی با لایه‌های ارزشی، رفتاری، ساختاری و راهبردی است.

پژوهش‌ها از ابراهیمی و همکاران (۱۴۰۳) تا عرش (۱۴۰۴)، رجب‌دهبرزویی و همکاران (۱۴۰۴) و مسلمی و همکاران (۱۴۰۴) بر این نکته هم‌رأی‌اند که مدیریت جهادی «کارآمدی در عین تعهد» و «انعطاف در عین انضباط» است.

آروین‌اصل و همکاران (۱۴۰۲) و ربیع‌زاده (۱۴۰۳) بر بسترسازی فرهنگی و نهادی تأکید دارند. حیدری و رنجبریان (۱۴۰۳) و نوروززاده (۱۴۰۲) بر بومی‌سازی این الگو صحه می‌گذارند. نقطه‌ی اشتراک همه، «عبور از شعارزدگی» و «ورود به عرصه‌ی عمل» است؛ چراکه مدیریت جهادی، یک «روش زندگی سازمانی» در بحران‌هاست.

نمونه از منابع 

تسلیمی، م. س.، نوروزی، خ.، و عبدالحسین‌زاده، م. (۱۳۹۵). شناسایی و اولویت‌بندی ابعاد و مؤلفه‌های فرهنگی-اجتماعی مؤثر بر مدیریت جهادی در نظام اداری دانشگاه‌ها: رویکردی میان‌رشته‌ای. پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، ۶(۱۳)، ۱۶۳-۱۹۱.

Ebrahimi, A., Mirzaei, M. S., & Nikbakht, A. (2024). Phenomenological analysis of jihadi management using the

and theories of business management. Journal of Strategic Management Studies, 15(57), 129-156.